घर नक्सा पास गर्दा बाटो र चारैतिर कति जग्गा छोड्नुपर्छ?
सहरी विकास मन्त्रालय तथा स्थानीय तह (महानगर/उपमहानगर/नगरपालिका) को आधारभूत निर्माण मापदण्ड अनुसार तुरुन्त गणना गर्नुहोस्।
4.5 मिटर (14.8 फिट)
सडक सीमा (3m) + भवन सेतब्याक (1.5m)
1.5 m
4.9 ft1.5 m
4.9 ft1.5 m
4.9 ftघर बनाउँदा बाटो र सिमाना छोड्ने नियम (Building Bye-laws & Setback Rules)
नेपालमा घर बनाउँदा सडक विस्तार, दमकल/एम्बुलेन्स आवागमन, विपद् व्यवस्थापन र छिमेकीको उज्यालो-हावाको अधिकार सुरक्षित गर्न सडक सीमा (Right of Way) र भवन निर्माण सीमा (Setback) सम्बन्धी कडा मापदण्ड तोकिएको छ। यी मापदण्डहरू पालना नगरी बनाइएका घरको नक्सा पास हुँदैन।
१. सडक केन्द्र रेखा (Centerline)
बाटो नाप्दा सधैं बाटोको बीच केन्द्र (Centerline) बाट नापिन्छ। यदि बाटो ६ मिटरको छ भने बीचबाट ३ मिटर दुवैतर्फका जग्गाधनीले बाटोका लागि छोड्नुपर्दछ।
२. अगाडिको सेतब्याक (Front)
बाटोको अन्तिम सिमानाबाट थप १.५ मिटर (५ फिट) भित्र मात्र भवनको जग र पिलर उठाउन पाइन्छ। मुख्य सडक वा राजमार्गहरूमा यो दुरी ३ देखि ६ मिटरसम्म हुन्छ।
३. ५ फिटको नियम (Side/Rear)
छिमेकीको साँधतर्फ झ्याल, भेन्टिलेसन वा बार्दली खोल्न कम्तिमा १.५ मिटर (५ फिट) जग्गा छोड्नै पर्छ। ५ फिट नछाडी झ्याल राख्न कानुनले निषेध गरेको छ।
हाइटेन्सन विद्युत लाइन र खोला किनारा मापदण्ड (High Tension Line & River Setback in Nepal)
विद्युत नियमावली २०५०, नेपाल विद्युत प्राधिकरण (NEA) तथा स्थानीय तहको मापदण्ड अनुसार उच्च भोल्टेज प्रसारण लाइन (High Tension Line) को तार वा टावरको केन्द्रबाट तल दिइएको न्यूनतम दुरी (Right of Way) छोडेर मात्र घर बनाउन र बैंक धितो राख्न मिल्छ:
| विद्युत क्षमता (Voltage Level) | केन्द्रबाट दायाँ/बायाँ दुरी (Each Side) | कुल चौडाइ (Total ROW) | बैंक धितो / नक्सा पास स्थिति |
|---|---|---|---|
| ११ के.भी. वितरण लाइन (11 kV) | १.२५ – २.० मिटर (बाहिरी तारबाट) | ~३ – ४ मिटर | सुरक्षा दुरी कटाएपछि नक्सा पास र बैंक लोन मिल्ने |
| ३३ के.भी. सब-प्रसारण (33 kV) | ३.० मिटर (केन्द्रबाट) / २ मी. बाहिरी तार | ६ मिटर | तोकिएको सेटब्याक क्षेत्र बाहिर मात्र निर्माण योग्य |
| ६६ के.भी. र १३२ के.भी. (66 kV / 132 kV) | ९.० मिटर (करिब ३० फिट) | १८ मिटर | १८ मिटर भित्र घर बनाउन वा बैंक धितो राख्न निषेध |
| २२० के.भी. प्रसारण लाइन (220 kV) | १५.० मिटर (करिब ५० फिट) | ३० मिटर | ३० मिटर क्षेत्रफल भित्र स्थायी संरचना वर्जित |
| ४०० के.भी. महाप्रसारण लाइन (400 kV) | २३.० मिटर (करिब ७५.५ फिट) | ४६ मिटर | उच्च जोखिम क्षेत्र — नक्सा पास नहुने |
नगरपालिकामा घर नक्सा पास गराउने ४-चरणीय सरकारी प्रक्रिया
| चरण | स्वीकृति स्तर | जाँच गरिने विषयहरू | प्राप्त हुने प्रमाणपत्र |
|---|---|---|---|
| १ | अस्थायी इजाजत (Temporary Permit) | नापी ट्रेस, लालपुर्जा, घरबाटो सिफारिस र प्रारम्भिक आर्किटेक्चरल नक्सा। | निर्माण इजाजत पत्र (DPC तहसम्म) |
| २ | डिपिसी (Plinth Level) जाँच | जमिनको सतहमा पिलर र जग उठाउँदा बाटो र सेतब्याक ठ्याक्कै छाडेको छ कि छैन इन्जिनियरबाट स्थलगत जाँच। | DPC तह प्रमाणीकरण |
| ३ | स्थायी इजाजत (Permanent Permit) | स्ट्रक्चरल डिजाइन, भूकम्पीय सुरक्षा (NBC कोड) र तल्लाको उचाइ प्रमाणीकरण। | स्थायी निर्माण इजाजत पत्र |
| ४ | निर्माण सम्पन्न प्रमाणपत्र (Completion Certificate) | घर सम्पन्न भएपछि स्वीकृत नक्सा बमोजिम मात्र बनेको यकिन गरी अन्तिम नापजाँच। | निर्माण सम्पन्न प्रमाणपत्र (Nirman Sampanna) |
नक्सा पास तथा सेतब्याक सम्बन्धी बारम्बार सोधिने प्रश्नहरू (FAQs)
प्रश्न: के ३ आना जग्गामा घर नक्सा पास हुन्छ?
उत्तर: काठमाडौँ उपत्यकाको योजनाबद्ध आवास (प्लानिङ) मा २.५ आना (८० वर्गमिटर) र सामान्य जग्गामा साविकदेखि छुट्टै कित्ता भएको अवस्थामा ३ आनामा पनि आवासीय घरको नक्सा पास हुन सक्छ। तर नयाँ कित्ताकाट गर्दा भने न्यूनतम १३० वर्गमिटर (करिब ४ आना ०.३ पैसा) हुनैपर्छ।
प्रश्न: बाटोमा बार्दली (Cantilever / Balcony) निकाल्न पाइन्छ?
उत्तर: सार्वजनिक सडकको सीमा (Right of Way) माथि पर्ने गरी कुनै पनि बार्दली वा छाना निकाल्न पाइँदैन। बार्दली आफ्नै निजी जग्गाको १.५ मिटर सेतब्याक क्षेत्रभित्र पनि सामान्यतया अधिकतम १ मिटर (३ फिट ३ इन्च) भन्दा बढी निकाल्न निषेध गरिएको छ।
प्रश्न: नक्सा पास नगरी घर बनाए के समस्या पर्छ?
उत्तर: नक्सा पास नभएको घरमा खानेपानी र बिजुलीको स्थायी मिटर जडान हुँदैन, बैंकले ऋण (Loan) दिँदैन, भविष्यमा घर बिक्री गर्दा मालपोतमा मूल्यांकन हुँदैन र पालिकाले जरिवाना वा भत्काउने आदेश दिन सक्छ।
प्रश्न: हाइटेन्सन लाइन (High Tension Line Setback in Nepal) मुनि कति मिटर जग्गा छोड्नुपर्छ?
उत्तर: विद्युत नियमावली २०५० अनुसार ६६ केभी वा १३२ केभी लाइनमा केन्द्रबाट दुवैतर्फ ९/९ मिटर (कुल १८ मिटर), २२० केभीमा १५/१५ मिटर (कुल ३० मिटर) र ४०० केभीमा २३/२३ मिटर (कुल ४६ मिटर) छोड्नुपर्छ। ११ केभी र ३३ केभीमा न्यूनतम १.२५ देखि ३ मिटर सुरक्षित दुरी कायम गर्नुपर्छ।
नेपालको भरपर्दो डिजिटल पात्रो तथा वैदिक पञ्चाङ्ग एप
वि.सं. क्यालेन्डर, दैनिक तिथि, नक्षत्र, राहुकाल, जग्गा पास/विवाह शुभ साइत, ८०-वर्षे त्रिभागी दशा र वि.सं. ⇄ ई.सं. मिति रूपान्तरण अब इन्टरनेट नहुँदा पनि मोबाइलमै!
