नापी नक्सा संकेत र स्केल क्यालकुलेटर (Nepal Cadastral Map Symbols & Scale Calculator)
नापी कित्ता नक्सा संकेत (Cadastral Legend) तथा स्केल क्यालकुलेटर
मेरोकित्ता (MeroKitta) वा नापी कार्यालयबाट लिएको ट्रेस नक्सामा रहेका सिमाना स्तम्भ, पक्की घर, कालोपत्रे बाटो, गोरेटो, राजकुलो, र हाइ-टेन्सन लाइनका आधिकारिक संकेतहरू बुझ्नुहोस् र १:५०० देखि १:५००० स्केलमा जग्गाको वास्तविक लम्बाइ, चौडाइ र क्षेत्रफल निकाल्नुहोस्।
नापी सिट स्केल तथा जग्गा नाप क्यालकुलेटर
कागजको नक्सामा सामान्य प्लास्टिक रुलर (फित्ता) ले नापेको मिलिमिटर (mm) राख्नुहोस्, वास्तविक जमिनको दूरी र क्षेत्रफल निस्कन्छ।
कित्ताको लम्बाइ x चौडाइबाट कुल क्षेत्रफल
नापी सिट नम्बर बुझ्ने तरिका (Sheet Number Breakdown)
नापी विभागले नेपालभरिका नक्साहरूलाई MUTM प्रणाली अनुसार विशिष्ट सिट नम्बर दिएको हुन्छ:
कागजको नक्सा प्रिन्ट गर्दा "Actual Size / 100%" मा प्रिन्ट भएको हुनुपर्छ। यदि "Fit to Page" गरेर प्रिन्ट गरियो भने नक्साको स्केल खुम्चिन्छ र रुलरले नापेको हिसाब जमिनसँग मिल्दैन। मेरोकित्ताबाट नक्सा डाउनलोड गर्दा सधैं स्केल बार प्रमाणित गर्नुहोस्।
नापी नक्साका आधिकारिक संकेत चिन्हहरू (Cadastral Legend)
नापी विभागको प्रमाणित नक्सा तथा ट्रेसमा देखिने प्रत्येक चिन्हको दृश्य रूप, कानुनी अर्थ र फिल्डमा अपनाउनुपर्ने सावधानी।
मुख्य सिमाना स्तम्भ (१ नम्बर पिल्लर)
जिल्ला, नगरपालिका वा प्रमुख ब्लक सिमाना छुट्याउन गाडिएको स्थायी सिमेन्ट वा ढुङ्गाको ठूलो स्तम्भ।
यसलाई सार्न, भत्काउन वा मेटाउन मुलुकी अपराध संहिता २०७४ र नापजाँच ऐन २०१९ अनुसार कडा कानुनी दण्ड (कैद र जरिवाना) हुन्छ।
फिल्डमा नापजाँच गर्दा यस स्तम्भलाई बेस प्वाइन्ट (आधार बिन्दु) मानी अन्य कित्ताका साँध नापिन्छ।
मध्यवर्ती सिमाना स्तम्भ (सहायक पिल्लर)
मुख्य पिल्लरहरूका बीचमा सिधा दृष्टिरेखा (Line of Sight) कायम गर्न गाडिएका मध्यम आकारका पिल्लर।
वडा सिमाना वा ठूला सार्वजनिक जग्गाको बाउन्ड्री प्रमाणित गर्न प्रयोग हुन्छ।
टोटल स्टेसन वा फित्ताले नाप्दा मुख्य र सहायक पिल्लरको कोअर्डिनेट क्रस-भेरिफाइ गर्नुपर्छ।
कित्ताको साँध ढुङ्गा / किलो (Peg / Boundary Corner)
व्यक्तिगत कित्ताको प्रत्येक कुना वा मोडमा अमिनले फिल्डमा गाड्ने काठको किला वा ढुङ्गाको संकेत।
दुई कित्ताका जग्गाधनीबीच साँध-सिमाना विवाद पर्दा फिल्डबुक र नक्साको यही बिन्दु हेरिन्छ।
घर वा पर्खाल बनाउनुअघि अमिन बोलाएर यही साँध बिन्दुमा किला प्रमाणित गराउनु अनिवार्य हुन्छ।
कालोपत्रे मोटरबाटो (Metalled Road)
स्थानीय तह वा सडक विभाग मातहतको पक्की कालोपत्रे सडक। नक्सामा दुई समानान्तर सिधा रातो वा कालो रेखाले देखाइन्छ।
सडक वर्गीकरण अनुसार राइट अफ वे (Right of Way) र सेटब्याक (Setback - ३ देखि ५ मिटर) छोड्नुपर्छ।
नक्सामा सडकको बीच भागबाट दुवैतर्फ बराबर दूरी छोडेर मात्र घर वा पर्खालको नक्सा पास हुन्छ।
ग्राभेल / कच्ची धुले सडक (Gravel Road)
मोटर गुड्न मिल्ने तर कालोपत्रे नभएको ग्राभेल वा माटोको सार्वजनिक सडक।
सार्वजनिक सडक भए पनि भविष्यमा स्तरोन्नति हुने भएकाले स्थानीय बाइ-लज बमोजिम न्यूनतम चौडाइ छोड्नुपर्छ।
मेरोकित्ताको नक्सामा सडकको कित्ता नम्बर छुट्टै सरकारी/सार्वजनिक छ कि व्यक्तिको नाममा छ जाँच्नुहोस्।
गोरेटो / घोडेटो बाटो (Footpath)
नक्सामा साना टुक्रा-टुक्रा ड्यास लाइन (---) ले देखाइने मानिस वा चौपाया हिँड्ने परम्परागत गोरेटो बाटो।
मुलुकी देवानी संहिता अनुसार परापूर्व कालदेखि चलेको गोरेटो बाटो कसैले पनि रोक्न वा आफ्नो कम्पाउन्डभित्र पार्न पाउँदैन (भोगाधिकार / Easement)।
गोरेटो बाटो देखाएको जग्गामा नगरपालिकाले गाडी गुड्ने बाटोको मापदण्ड नपुग्दा घर नक्सा पास रोक्न सक्छ।
निकास बाटो (Right of Way / Private Access)
भित्री कित्तालाई सार्वजनिक सडकमा जोडिन जग्गाधनीहरू मिलेर छोडेको वा कित्ताकाट गर्दा राखिएको बाटो।
कित्ताकाट गर्दा न्यूनतम ३ देखि ४ मिटर (उपत्यकामा १३ फिट/२० फिट) बाटो हुनुपर्ने सरकारी नियम छ।
जग्गा किन्दा यो निकास बाटो सरकारी लगतमा दर्ता भइसकेको छ कि निजी कित्तामै छ स्पष्ट हुनुपर्छ।
नदी / खोला (River / Natural Stream)
प्राकृतिक रूपमा बग्ने खोला वा नदी। नक्सामा निलो रङ्ग वा जलप्रवाह देखाउने दुई समानान्तर तरङ्गित रेखाहरू।
नदी/खोलाको किनारबाट काठमाडौँमा २० मिटर र अन्य क्षेत्रमा प्रचलित ऐन अनुसार अनिवार्य मापदण्ड (Setback) छोड्नुपर्छ। दर्ता गर्न मिल्दैन।
बर्खामा खोलाले धार परिवर्तन गर्दा जग्गाको क्षेत्रफल घटेको भए पनि नक्साको वास्तविक सिमाना नै कानुनी मानिन्छ।
राजकुलो / सार्वजनिक सिँचाइ नहर (Main Canal)
खेतमा पानी लैजान परापूर्व कालदेखि बनेको मुख्य राजकुलो। नक्सामा डट र लाइनले कुलो बगेको दिशासहित देखाइन्छ।
राजकुलो पुर्ने, भत्काउने वा आफ्नो जग्गामा गाभ्ने कार्य मुलुकी देवानी संहिता अनुसार गैरकानुनी हो। ३ देखि ५ मिटर सेटब्याक लाग्न सक्छ।
प्लटिङ जग्गा किन्दा कुलो पुरेर प्लट बनाइएको छ कि छैन नापी नक्सा र फिल्ड भिडाएर हेर्नुहोस्।
सार्वजनिक पोखरी / इनार (Pond / Well)
सार्वजनिक प्रयोगको पोखरी वा इनार। नक्सामा गोलो वा अण्डाकार निलो घेराभित्र संकेत गरिन्छ।
सार्वजनिक जलस्रोतको जग्गा कुनै पनि व्यक्तिको नाममा दर्ता गर्न मिल्दैन; दर्ता भएको पाइए सरकारले स्वतः बदर गर्दछ।
पोखरीको डिलमा जोडिएको जग्गा पास गर्दा स्थानीय सरकारको सिफारिस लिनु बुद्धिमानी हुन्छ।
पक्की घर / आरसीसी भवन (Permanent House)
नापी हुँदाको बखत कित्ताभित्र रहेको इँटा, सिमेन्ट वा आरसीसी ढलान भएको पक्की भवन। प्रायः रातो वा क्रस-ह्याच (Hatched) ले देखाइन्छ।
फिल्डबुकमा पक्की घर उल्लेख भएमा मालपोत रजिस्ट्रेसन पास गर्दा घरको समेत मूल्याङ्कन कर लाग्छ।
यदि पुरानो घर भत्किसकेको छ भने मालपोत जानुअघि वडा कार्यालयबाट "घर नभएको / खाली जग्गा" को सिफारिस बनाउनुपर्छ।
कच्ची घर / छाप्रो / गोठ (Temporary Shed)
काठ, बाँस, टिन वा खरले छाएको अस्थायी संरचना वा पशु गोठ। नक्सामा सादा आयताकार रेखाले देखाइन्छ।
यस्तो संरचनालाई स्थायी सम्पत्ति मानिँदैन तर फिल्डबुकमा भोग चलनको प्रमाणको रूपमा लेखिन सक्छ।
कच्ची घर भत्काएर नयाँ पक्की घर बनाउन स्थानीय तहबाट अनिवार्य नयाँ नक्सा पास स्वीकृति लिनुपर्छ।
कम्पाउन्ड पर्खाल / गाह्रो (Compound Wall)
दुई कित्ता वा सडकको सिमानामा लगाइएको इँटा वा ढुङ्गाको स्थायी पर्खाल। नक्सामा बाक्लो कालो रेखाले कोरिएको हुन्छ।
पर्खाल साँधको सिमानाभित्र हुनुपर्छ। छिमेकीको जग्गा १ इन्च पनि मिचेर पर्खाल लगाएको ठहरिए भत्काउनुपर्ने फैसला हुन्छ।
पर्खाल लगाउनुअघि अमिन बोलाएर दुवै छिमेकी साक्षी राखी सिमाना किटान गर्नु उत्तम हुन्छ।
मन्दिर / देवल (Hindu Temple)
नक्सामा गजुर वा झण्डाको सानो चिन्हसहित देखाइने सार्वजनिक मन्दिर वा देउराली।
मन्दिर तथा गुठी जग्गाको स्वामित्व गुठी संस्थान वा सरकारको हुन्छ; व्यक्तिगत नाममा दर्ता गर्न पूर्ण निषेध छ।
मन्दिर छेउको जग्गा किन्दा मन्दिरको प्रवेशद्वार वा बाटो अवरोध नहुने गरी कित्ता छुट्याउनु पर्छ।
गुम्बा / चैत्य / स्तुप (Buddhist Monastery)
बौद्ध धर्मावलम्बीहरूको गुम्बा वा माने/चैत्यको संकेत चिन्ह।
धार्मिक तथा पुरातात्विक महत्वको जग्गा कानुनतः संरक्षित हुन्छ।
प्राचीन स्मारक संरक्षण ऐन २०१३ अनुसार सम्पदा क्षेत्र वरपर भवन निर्माणको विशेष उचाइ मापदण्ड हुन्छ।
सार्वजनिक विद्यालय / अस्पताल (School / Public Asset)
सरकारी वा सामुदायिक विद्यालय, क्याम्पस वा स्वास्थ्य संस्था। नक्सामा झण्डा वा क्रस चिन्हसहित रेखाङ्कन हुन्छ।
सार्वजनिक संस्थाको जग्गा अतिक्रमण गरेमा भूमिसुधार तथा मालपोत विभागले तत्काल बदर गरी सार्वजनिक कायम गर्दछ।
विद्यालय छेउको जग्गामा बाटो वा खुला मैदान अतिक्रमण भएको छ कि नापी सिट नक्साबाट जाँच्नुहोस्।
उच्च भोल्टेज विद्युत प्रसारण लाइन (High Tension Line)
नेपाल विद्युत प्राधिकरणको मुख्य ट्रान्समिसन लाइन र ठूला टावरहरू। नक्सामा बिजुलीको झड्का चिन्ह र टावर पोल संकेत हुन्छ।
विद्युत लाइनको तारमुनि र दुवैतर्फ ९ मिटरदेखि १५ मिटर (राइट अफ वे) भित्र घर वा भवन निर्माण गर्न कानुनतः निषेध छ। बैंकले धितो स्वीकार गर्दैन।
जग्गा किन्दा माथिबाट नाङ्गो हाइ-टेन्सन तार गएको छ कि छैन नक्सा र फिल्ड दुवैमा गम्भीरतापूर्वक हेर्नुहोस्।
स्थानीय विद्युत पोल (Electricity Pole)
सडक वा गल्लीमा गाडिएका काठ वा सिमेन्टको बत्तीको पोल। नक्सामा सानो कालो वृत्त वा वृत्तभित्र क्रस (⊕) चिन्ह।
जग्गाको साँधमा पोल परेमा घर वा कम्पाउन्ड बनाउँदा विद्युत प्राधिकरणलाई दस्तुर तिरेर सार्न सकिन्छ।
पोल सार्वजनिक बाटोमा छ कि तपाईंको निजी कित्ताभित्र परेको छ, नापी नक्साबाट छुट्याउनुहोस्।
सरकारी / सामुदायिक वन (Forest Boundary)
वन क्षेत्र छुट्याउने रेखा र रुखहरूको संकेत चिन्ह। हरियो रङ्ग वा साना रुखका चित्रले देखाइन्छ।
वन ऐन २०७६ अनुसार वन सिमाना मिचेर १ बित्ता जग्गा पनि दर्ता गर्न पाइँदैन; त्यसो गरेमा वन मुद्दा (कैद) लाग्छ।
वन जोडिएको जग्गा किन्दा नापी कार्यालय र वन कार्यालय दुवैको संयुक्त सिमाना रेखा प्रमाणित हुनुपर्छ।
भीर / पहरा / कान्लो (Cliff / Steep Slope / Terrace)
अग्लो-होचो भू-भाग, कान्लो वा भीर देखाउने साना-साना ठाडो धर्साहरू (Hachures)।
भिरालो जग्गामा पहिरोको जोखिम हुने भएकाले स्थानीय तहले निश्चित डिग्रीभन्दा बढी भिरालोमा घर बनाउन अनुमति दिँदैन।
नक्सामा कान्लाको धर्सा जता फर्केको छ, भिरालो ओरालो भाग त्यतै हुन्छ।
कित्ताको सिमाना रेखा (Parcel Boundary Line)
दुई कित्ताहरूबीचको कानुनी सिमाना। नक्सामा कालो गाढा सिधा रेखाले कोरिएको हुन्छ।
नापी विभागको प्रमाणित सिमाना रेखा नै जग्गाको स्वामित्वको अन्तिम सिमाना प्रमाण हो।
नाप्दा रेखाको केन्द्र बिन्दु (Center-to-Center) बाट दूरी हिसाब गरिन्छ।
संसोधित / नयाँ कित्ताकाट रेखा (Amended Dotted Line)
अंशबन्डा वा बिक्री भई नयाँ कित्ताकाट हुँदा नापी अमिनले फिल्डबुक अनुसार कोरेको रातो वा थोप्ला-थोप्ला (dotted) रेखा।
नयाँ कित्ता नम्बर नआउन्जेल यो रेखाले खण्डिकृत भएको भाग जनाउँछ।
मेरोकित्तामा नयाँ कित्ताकाट अपडेट हुन केही दिन लाग्न सक्छ।
नापी कन्ट्रोल पोइन्ट, बेन्चमार्क र CORS नेटवर्क गाइड
नेपालका अमिन, सर्भेयर र सिभिल इन्जिनियरहरूलाई फिल्डमा Total Station तथा DGPS सेट गर्न अनिवार्य चाहिने आधिकारिक आधार बिन्दुहरू।
प्रथम श्रेणी त्रिकोणमितीय बिन्दु (1st Order Trig Point)
±१ मिलिमिटरदेखि ±५ मिलिमिटर (अत्यन्त उच्च परिशुद्धता)दोस्रो र तेस्रो श्रेणी बिन्दु (2nd & 3rd Order Trig Points)
±१ सेन्टिमिटरदेखि ±२ सेन्टिमिटरनापी बेन्चमार्क (Leveling Benchmark - BM)
उचाइ परिशुद्धता (Elevation Accuracy) ±१ मिलिमिटरनेपाल कन्टिन्युअस जीपीएस स्टेसन (CORS Nepal Network)
रियल-टाइम RTK सर्भे (±१ सेन्टिमिटर शुद्धता)मेरोकित्ताको नक्सा (ट्रेस) हेर्दा जाँच्नुपर्ने ५ मुख्य कुराहरू
उत्तर दिशा (North Arrow)
नक्साको दायाँ वा बायाँ माथिल्लो कुनामा तीर चिन्ह (↑ N) हुन्छ। नक्सालाई सधैं जमिनको उत्तर दिशासँग समानान्तर मिलाएर हेर्नुपर्छ।
कित्ता नम्बर र साँध-सिमाना
आफ्नो कित्ता नम्बरको चारैतिर पूर्व, पश्चिम, उत्तर, दक्षिणमा कुन-कुन कित्ता नम्बरहरू छन् स्पष्ट टिपोट गर्नुहोस् र लालपुर्जासँग भिडाउनुहोस्।
बाटोको कित्ता कि निजी जग्गा?
जग्गाअगाडिको बाटोमा छुट्टै सार्वजनिक कित्ता नम्बर छ कि छिमेकीको निजी जग्गामै बाटो बनाइएको छ यकिन गर्नुहोस्।
कुलो वा खोलाको सेटब्याक
यदि नक्सामा खोला वा राजकुलोको रेखा जोडिएको छ भने स्थानीय नगरपालिकाको नियम अनुसार ३ देखि २० मिटरसम्म जग्गा छोड्नुपर्ने हुन सक्छ।
विद्युत हाइ-टेन्सन लाइन
नक्सामा हाइ-टेन्सन प्रसारण लाइनको रेखा छ भने बैंकले धितो नलिने र घर बनाउन नक्सा पास नहुने उच्च जोखिम रहन्छ।
मेरोकित्ताबाट नक्सा निकाल्नुहोस्
घरमै बसी अनलाइनबाट आफ्नो कित्ताको डिजिटल नक्सा (Trace) र फिल्डबुक डाउनलोड गर्न हाम्रो गाइड हेर्नुहोस्।
